प्रसिद्ध व्यक्तीच्या चेहऱ्याची जाहिरात: खरे समर्थन कसे तपासाल?

फोनवर व्हिडिओ पाहताना एखादा आवडता अभिनेता अचानक एका गुंतवणूक योजनेची शिफारस करताना दिसतो. चेहरा आणि आवाज परिचित वाटतात; खाली लगेच पैसे भरण्याची लिंक असते. पण या दृश्यावरून अभिनेत्याने ती शिफारस केली असे ठरत नाही. जुना व्हिडिओ बदललेला असू शकतो किंवा वेगवेगळे चित्र आणि आवाज एकत्र केलेले असू शकतात.

दृश्य तयार कसे होऊ शकते?

एका पद्धतीत जुन्या व्हिडिओतील चेहऱ्याचा किंवा ओठांचा भाग नव्या बोलण्याशी जुळेल असा बदलला जातो. दुसऱ्या पद्धतीत एखाद्याच्या आवाजासारखा कृत्रिम आवाज तयार करून तो आधीच्या दृश्यावर लावला जातो. काही खोट्या जाहिरातींसाठी हेही गरजेचे नसते: जुना फोटो आणि त्याखाली लिहिलेला खोटा दावा पुरतो. त्यामुळे प्रत्येक संशयास्पद जाहिरात एकाच तंत्राने तयार झाली असे समजू नये.

सार्वजनिक मुलाखती आणि फोटो ही अशी सामग्री तयार करण्यासाठी वापरली जाऊ शकते. प्रेक्षकासमोर मात्र फक्त तयार झालेली जाहिरात असते; ती कोणी बनवली हे चेहरा ओळखून समजत नाही. शिवाय खऱ्या जाहिरातीत प्रसिद्ध व्यक्ती दिसली तरी त्या गुंतवणुकीचा धोका नाहीसा होत नाही. शिफारस खरी आहे का आणि उत्पादन योग्य आहे का, हे दोन वेगळे प्रश्न आहेत.

व्हिडिओत चूक दिसली नाही तर?

ओठ आणि शब्द जुळत नसणे किंवा आवाज वेगळा वाटणे ही शंका घेण्याची कारणे असू शकतात. पण अशा चुका न दिसणे म्हणजे व्हिडिओ खरा असल्याचा पुरावा नाही. छोट्या पडद्यावर किंवा पटकन पुढे जाणाऱ्या जाहिरातीत बारकावे सुटतात. म्हणून केवळ चेहरा पाहून निर्णय न घेता जाहिरातीबाहेरची माहिती तपासणे अधिक उपयोगाचे ठरते.

जाहिरातीतील लिंक न वापरता त्या व्यक्तीचे अधिकृत खाते किंवा कंपनीची स्वतंत्रपणे सापडलेली वेबसाइट उघडा. व्यक्ती आणि उत्पादनाच्या नावाबरोबर फसवणूक किंवा तक्रार असे शब्द टाकून शोधा. समाजमाध्यमावर पैसे देऊन जाहिरात दाखवली जाते; ती दिसते म्हणून तिच्यातील प्रत्येक दावा तपासलेला आहे असे मानू नका.

पैशाच्या निर्णयात वेग थांबवा

मोठा परतावा आणि जवळजवळ शून्य धोका अशी हमी, आत्ताच पैसे भरण्याचा दबाव किंवा खासगी गटात येण्याचे आमंत्रण दिसले तर थांबा. पैसे स्वीकारणारी संस्था कोणती आहे, गुंतवणुकीची कागदपत्रे काय सांगतात आणि तिची नोंदणी कशी पडताळायची हे स्वतंत्रपणे तपासा. कोणताही प्रसिद्ध चेहरा या प्रश्नांची उत्तरे देत नाही.

काही जाहिराती बातमीवाहिनीचा लोगो किंवा मुलाखतीचा जुना भाग वापरतात. लोगो दिसतो म्हणून ती बातमी खरी ठरत नाही. जाहिरातीत दिलेल्या पत्त्यावरून न जाता त्या वृत्तसंस्थेच्या संकेतस्थळावर ती बातमी स्वतः शोधा. नावात एक अक्षर बदललेले खोटे पानही असू शकते, म्हणून पत्ता नीट पाहा.

घरातल्या कुणी अशी जाहिरात पाठवली असेल तर त्याला दोष देण्याऐवजी तुम्हाला काय संशयास्पद वाटले ते सांगा. मूळ लिंक इतरांना पुढे पाठवण्याऐवजी संस्थेचे नाव आणि तपासण्याची पद्धत सांगा. तुमच्याकडे व्हिडिओ बनावट असल्याचा तांत्रिक पुरावा नसला तरी पैसे पाठवण्यापूर्वी थांबण्याचे कारण पुरेसे असू शकते.

खऱ्या व्यक्तीने उत्पादनाची जाहिरात केली असेल तरही ती व्यक्ती तुमच्या परिस्थितीतील जोखीम तपासू शकत नाही. जाहिरात हे लक्ष वेधण्याचे साधन आहे; करारातील अटी, पैसे परत मिळण्याची शक्यता आणि संस्था कोण चालवते यांची जागा ती घेत नाही.

तुम्ही पैसे भरले असतील आणि नंतर संशय आला, तर त्वरित बँकेला किंवा पैसे पाठवलेल्या सेवेला कळवा. व्यवहार परत करता येईल का ते विचारा आणि जाहिरात व व्यवहाराची नोंद जतन करा. जाहिरात समाजमाध्यमावर आणि संबंधित तक्रार यंत्रणेकडे नोंदवता येते. परतावा मिळेल याची हमी नसते; म्हणून निर्णय घेण्यापूर्वीची स्वतंत्र तपासणीच सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे.