एआय बनावट नोकरी घोटाळा: स्वयंचलित मुलाखती आणि खोट्या ऑफर्सद्वारे होणारी फसवणूक कशी ओळखावी?

नोकरी शोधत असताना अचानक एखाद्या मोठ्या बहुराष्ट्रीय कंपनीकडून घरबसल्या काम करण्याची आणि भरघोस पगाराची ऑफर आल्यास कोणालाही मोठा आनंद आणि दिलासा मिळतो. तुमची शैक्षणिक पात्रता आणि अनुभव पाहून एका प्रतिष्ठित पदासाठी तुमची थेट निवड झाली आहे, असा संदेश फोनवर किंवा ईमेलवर येतो. पूर्वी अशा खोट्या नोकऱ्यांच्या जाहिराती किंवा बनावट नियुक्तीपत्रे त्यांच्यातील चुकीचे व्याकरण, अशुद्ध शब्दरचना आणि संशयास्पद ईमेल पत्ते पाहून सहज ओळखता येत असत. मात्र आज आधुनिक जनरेटिव्ह एआयच्या साहाय्याने सायबर गुन्हेगार अस्सल वाटणारी नियुक्तीपत्रे, अत्यंत व्यावसायिक ईमेल आणि अधिकृत दिसणारे करारनामे तयार करत आहेत. डिजिटल युगात बेरोजगार तरुणांची दिशाभूल करण्यासाठी रचलेला हा एक धोकादायक एआय नोकरी घोटाळा आहे.

मेसेजिंग ॲप्सवरील स्वयंचलित चॅट मुलाखती

या घोटाळ्याची सुरुवात प्रामुख्याने टेलिग्राम किंवा व्हॉट्सअॅपसारख्या एन्क्रिप्टेड मेसेजिंग ॲप्सवर होते. नोकरीसाठी उत्सुक उमेदवारांना या ॲप्सवरील चॅटवर आमंत्रित केले जाते आणि तिथे लार्ज लँग्वेज मॉडेल्सवर चालणारे स्वयंचलित चॅटबॉट्स त्यांची मुलाखत घेतात. उमेदवाराने विचारलेल्या कामाचे स्वरूप, पगार आणि कंपनीच्या नियमांवरील सर्व तांत्रिक प्रश्नांची उत्तरे हे बॉट्स अत्यंत सफाईदार आणि व्यावसायिक भाषेत झटपट देतात. कॉर्पोरेट जगतातील शिष्टाचार आणि भाषाशैली हुबेहूब निर्माण करण्याची क्षमता या प्रणालींमध्ये असते.

मात्र जेव्हा उमेदवार कॅमेरा सुरू ठेवून थेट व्हिडिओ कॉलवर किंवा समोरासमोर मुलाखत घेण्याचा आग्रह धरतो, तेव्हा कंपनीची गोपनीय धोरणे किंवा तांत्रिक अडचणींचे कारण पुढे करून ते टाळले जाते. भरती प्रक्रिया तातडीने पूर्ण करायची आहे किंवा अधिकारी परदेशात आहेत अशी खोटी कारणे दिली जातात. समोर खरा अधिकारी बसला आहे असे वाटून अनेक उमेदवार या स्वयंचलित संवादावर पूर्ण विश्वास ठेवतात.

ओळखपत्रांची चोरी आणि बनावट साहित्याचे आमिष

चॅटवरील मुलाखत संपताच उमेदवाराची निवड झाल्याचे सांगून बनावट नियुक्तीपत्र पाठवले जाते. यानंतर गुन्हेगार प्रामुख्याने दोन मार्गांनी आर्थिक आणि वैयक्तिक फसवणूक करतात. पहिला मार्ग म्हणजे ओळखपत्रांची आणि बँक खात्याची चोरी. कंपनीत नोंदणी आणि पेरोल सुरू करण्याच्या नावाखाली आधार कार्ड, पॅन कार्ड, पासपोर्टच्या प्रती आणि बँक खात्याचा तपशील तातडीने मागितला जातो. या संवेदनशील कागदपत्रांचा वापर नंतर बेकायदेशीर खाती उघडण्यासाठी आणि इतर सायबर गुन्ह्यांमध्ये केला जातो.

दुसरा गंभीर प्रकार म्हणजे ऑफिसचे साहित्य खरेदी करण्याच्या नावाखाली केला जाणारा आगाऊ पैशांचा घोटाळा. घरून काम करण्यासाठी लागणारा लॅपटॉप आणि सॉफ्टवेअर परवाने घेण्यासाठी गुन्हेगार एक बनावट डिजिटल चेक किंवा पेमेंट पावती पाठवतात. त्यानंतर कंपनीने ठरवून दिलेल्या विशिष्ट अधिकृत पुरवठादाराकडूनच हे साहित्य खरेदी करावे लागेल, असा दबाव आणला जातो. उमेदवार स्वतःच्या खात्यातून त्या पुरवठादाराला पैसे पाठवतो. काही दिवसांनी बँकेतून तो बनावट चेक बाऊन्स होतो, पण तोपर्यंत उमेदवाराचे कष्टाचे पैसे गुन्हेगारांच्या खात्यात जमा झालेले असतात.

अधिकृत यंत्रणांचे इशारे आणि धोक्याची लक्षणे

या वाढत्या फसवणुकीबाबत अमेरिकेच्या फेडरल ब्युरो ऑफ इन्व्हेस्टिगेशन इंटरनेट क्राइम कम्प्लेंट सेंटर (FBI IC3) आणि फेडरल ट्रेड कमिशन (FTC) या प्रमुख ग्राहक संरक्षण संस्थांनी गंभीर इशारे जारी केले आहेत. ऑनलाइन नोकरीच्या प्रक्रियेत खालील संशयास्पद बाबी आढळल्यास लगेच सावध व्हावे:

• कोणत्याही समोरासमोर व्हिडिओ संवादाशिवाय केवळ मेसेजिंग ॲपवरील मजकूर चॅटवर तातडीने नोकरीची ऑफर देणे.
• ऑफिसच्या साहित्यासाठी कर्मचाऱ्याकडून आगाऊ पैशांची मागणी करणे किंवा विशिष्ट पुरवठादाराला पैसे पाठवण्याचा आग्रह धरणे.
• औपचारिक करार आणि प्रत्यक्ष पडताळणीपूर्वीच आधार कार्ड, पॅन कार्ड आणि बँक खात्याची गोपनीय माहिती मागणे.
• मूळ नामांकित कंपनीच्या नावात थोडे फेरबदल करून नुकतेच नोंदणी केलेले बनावट ईमेल डोमेन वापरणे.

नोकरी शोधताना घ्यावयाची सुरक्षा खबरदारी

या सापळ्यात अडकण्यापासून स्वतःचा बचाव करण्यासाठी काही व्यावहारिक नियम पाळणे गरजेचे आहे. मेसेजमध्ये आलेल्या कोणत्याही अनोळखी लिंकवर क्लिक न करता, संबंधित कंपनीच्या मुख्य अधिकृत संकेतस्थळाला भेट द्यावी आणि करिअर विभागातून ती जाहिरात खरी आहे का ते तपासावे. ज्या ईमेलवरून संदेश आला आहे त्याचे डोमेन काळजीपूर्वक तपासावे, कारण फसवणूक करणारे डोमेनमध्ये एखादे अक्षर बदलून हुबेहूब बनावट पत्ते तयार करतात.

कॅमेरा सुरू ठेवून थेट व्हिडिओ मुलाखत न देणाऱ्या कोणत्याही कंपनीची ऑफर अजिबात स्वीकारू नये. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, कोणतीही खरी आणि प्रतिष्ठित कंपनी नोकरी देण्यासाठी किंवा साहित्याच्या नावाखाली कर्मचाऱ्याकडून कधीही आगाऊ पैसे मागत नाही, हा मूलभूत नियम नेहमी ध्यानात ठेवावा. संशयास्पद वाटणाऱ्या प्रत्येक भरती प्रक्रियेची त्वरित तक्रार अधिकृत सायबर सेलकडे नोंदवून आपले आर्थिक नुकसान वेळीच टाळता येते.