एआय व्हॉईस क्लोनिंगने अपहरणाचा बनाव｜खोट्या धमकीचे कॉल्स आणि बचावाचे मार्ग

एखाद्या निवांत दुपारी अचानक एका अनोळखी नंबरवरून फोन येतो. फोन उचलताच पलीकडून काळजाचा ठोका चुकवणारा तुमच्या मुलाचा किंवा मुलीचा रडका आवाज ऐकू येतो: 'आई, मला वाचव! कॉलेजबाहेर काही लोकांनी मला गाडीत कोंबले आहे!' आवाजातील थरकाप, धाप लागणे आणि बोलण्याचा हेल अगदी तुमच्या मुलासारखाच वाटतो. तुम्ही काही विचार करण्यापूर्वीच एक अनोळखी व्यक्ती फोन हिसकावून घेते आणि धमकी देते की वीस मिनिटांत खात्यात दोन लाख रुपये ट्रान्सफर केले नाहीत तर मुलाला जीवे मारू. हा कोणत्याही चित्रपटातील प्रसंग नसून, आधुनिक कृत्रिम बुद्धिमत्ता तंत्रज्ञानाचा गैरवापर करून केला जाणारा व्हॉईस क्लोनिंग अपहरणाचा बनाव आहे.

न्यूरल व्हॉईस क्लोनिंग तंत्रज्ञान कसे काम करते

या गुन्ह्यामागे न्यूरल ऑडिओ क्लोनिंग हे तंत्रज्ञान काम करते. इन्स्टाग्राम, फेसबुक किंवा यूट्यूबवर आपण स्वतः किंवा मुलांनी अपलोड केलेल्या रील्स आणि व्हिडिओंमधून सायबर गुन्हेगार आवाजाचे छोटे नमुने गोळा करतात. आधुनिक जनरेटिव्ह ऑडिओ सिस्टीम्सना एखाद्या व्यक्तीच्या आवाजाची हुबेहूब नक्कल तयार करण्यासाठी अवघ्या काही सेकंदांचे स्पष्ट ऑडिओ रेकॉर्डिंग पुरेसे ठरते. पूर्वी यासाठी अनेक तासांचे ऑडिओ नमुने लागायचे, मात्र आता डीप लर्निंग मॉडेल्स काही क्षणांत आवाजाचा डिजिटल साचा तयार करतात.

हे अल्गोरिदम आवाजाची मूलभूत वारंवारता, घशातील कंपने, बोलण्याचा वेग आणि उच्चारांचा हेल अचूकपणे वेगळे करतात. त्यानंतर गुन्हेगार जे शब्द किंवा वाक्ये कम्प्युटरमध्ये टाईप करतो, ती सर्व वाक्ये हे मॉडेल त्याच परिचयाच्या आवाजात त्वरित उच्चारून दाखवते. हा प्रसंग अधिक खरा आणि भयानक वाटावा म्हणून गुन्हेगार पार्श्वभूमीवर वाहनांचे हॉर्न, रडण्याचा गोंधळ, धावपळ आणि वादळासारखे आवाज जाणीवपूर्वक मिसळतात. त्यामुळे कृत्रिम आवाजातील छोट्या त्रुटी या गोंधळात सहज लपून जातात आणि ऐकणाऱ्याच्या मनात तीव्र भीती निर्माण होते.

मानसिक भीतीचे शोषण आणि तांत्रिक मर्यादा

अशा आभासी अपहरणाच्या घटनांमध्ये जगभरात प्रचंड वाढ झाली आहे. अमेरिकेतील एफबीआयच्या आयसी3 विभागाच्या आकडेवारीनुसार, कृत्रिम आवाजाचा वापर करून खंडणी उकळण्याच्या प्रकरणांमध्ये तीनशे टक्क्यांपेक्षा जास्त वाढ नोंदवली गेली आहे. कुटुंबातील आणीबाणीचे संकट भासवून पैसे उकळणाऱ्या या फसवणुकीबद्दल अमेरिकेच्या फेडरल ट्रेड कमिशनने ग्राहकांसाठी विशेष मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत. सोशल मीडियावरील प्रवास आणि कौटुंबिक माहितीचा अभ्यास करून गुन्हेगार आधीच योजना आखतात.

जरी हे एआय मॉडेल्स आवाजाचा पोत हुबेहूब तयार करू शकत असले, तरी त्यांच्याकडे वास्तविक मानवासारखी विचार करण्याची क्षमता नसते. जर फोनवर एखाद्या अनपेक्षित कौटुंबिक घटनेबद्दल किंवा जुन्या गुप्त आठवणींबद्दल प्रश्न विचारला, तर ही संगणकीय प्रणाली योग्य उत्तर देऊ शकत नाही. म्हणूनच गुन्हेगार पालकांना कसलाही विचार करण्याची किंवा दुसऱ्या फोनवरून खात्री करण्याची संधी न देता सतत धमक्या देऊन घाबरवून सोडतात. या फसवणुकीत भीती हेच गुन्हेगारांचे सर्वात मोठे हत्यार असते.

खोट्या आणीबाणी कॉलची चार महत्त्वाची लक्षणे

अशा संशयास्पद कॉल्समध्ये सहसा खालील चार पद्धतींचा वापर केला जातो, ज्या ओळखल्यास धोका टाळता येतो:

• वेळेची प्रचंड घाई आणि फोन चालू ठेवण्याचा दबाव: नातेवाईकांशी संपर्क साधू न देता अवघ्या काही मिनिटांत पैसे पाठवण्याची सक्ती करणे आणि फोन कट केल्यास जीवे मारण्याची धमकी देणे.
• मुलाचा आवाज केवळ काही सेकंद ऐकवणे: सुरुवातीला फक्त दोन ते तीन सेकंद रडण्याचा आवाज ऐकवला जातो आणि लगेच गुन्हेगार स्वतः संभाषण आपल्या हातात घेतो.
• परत न मिळणाऱ्या माध्यमातून पैसे मागणे: यूपीआय, गिफ्ट कार्ड्स किंवा त्वरित रोकड काढता येईल अशा अनोळखी खात्यांवर रक्कम पाठवण्याचा सतत आग्रह धरणे.
• कौटुंबिक प्रश्नांची उत्तरे टाळणे: घरातील पाळीव प्राण्याचे नाव किंवा बालपणीच्या एखाद्या खाजगी घटनेबद्दल विचारल्यास कॉलर संतप्त होऊन धमकावू लागतो.

कुटुंबाच्या संरक्षणासाठी आवश्यक बचावात्मक उपाय

असा कोणताही संशयास्पद धमकीचा फोन आल्यास अजिबात घाबरू नये. कॉलरच्या दबावाला बळी न पडता फोन तात्काळ कट करावा आणि मुलाच्या मूळ मोबाइल नंबरवर किंवा त्याच्या कॉलेज आणि मित्रांशी थेट संपर्क साधून खात्री करावी. कुटुंबात आधीच एक गुप्त कोडवर्ड ठरवून ठेवणे हा अशा संकटाच्या वेळी ओळख पटवण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग आहे. पैसे पाठवण्यापूर्वी शांतपणे विचार करून थेट खात्री केल्यास सायबर गुन्हेगारांचा हा हायटेक डाव पूर्णपणे उधळून लावता येतो. फसवणूक झाल्यास त्वरित राष्ट्रीय सायबर हेल्पलाईनवर (1930) तक्रार नोंदवावी.