बनावट वकील आणि एआयचा धोका: खोट्या न्यायालयीन प्रकरणांची माहिती वापरून पैसे उकळणारे फसवणूकदार

तुमच्या मोबाइलवर एक अनोळखी क्रमांकावरून व्हॉट्सअॅप संदेश येतो. समोरची व्यक्ती स्वतःला वकील सांगते आणि म्हणते की तुमच्या नावावर एक जुने प्रकरण न्यायालयात प्रलंबित आहे. ते म्हणतात की तुमच्या बाजूने निकाल लागला आहे आणि नुकसान भरपाई मिळाली आहे, पण ती मिळवण्यासाठी काही शुल्क भरावे लागेल. तुम्हाला धक्का बसतो. तुम्ही कधीच न्यायालयात गेले नाही, पण संदेशात तुमचे नाव, पत्ता आणि प्रकरण क्रमांक अचूक दिलेला असतो.

ही फसवणूक आता महाराष्ट्रातही वाढत आहे. फसवणूकदार न्यायालयांच्या संकेतस्थळांवरून आणि सार्वजनिक दस्तऐवजांमधून खरी माहिती गोळा करतात. त्यानंतर ते कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (एआय) वापर करून बनावट कागदपत्रे तयार करतात. या कागदपत्रांमध्ये खोटे शिक्के, खोट्या सह्या आणि खोटे न्यायालयीन आदेश असतात. ते पाहायला अगदी खरे वाटतात.

फसवणूकदार एआयचा वापर कसा करतात?

पूर्वी बनावट कागदपत्रे तयार करण्यासाठी खूप मेहनत लागायची. आता एआयमुळे हे काम काही मिनिटांत होते. फसवणूकदार एआयला खरे न्यायालयीन दस्तऐवज दाखवतात आणि त्या नमुन्यावरून नवीन बनावट दस्तऐवज तयार करायला सांगतात. एआय त्या दस्तऐवजातील भाषा, मांडणी आणि शिक्के यांची नक्कल करते. त्यामुळे बनावट कागदपत्रे खऱ्यासारखी वाटतात.

फसवणूकदार फक्त कागदपत्रेच बनवत नाहीत. ते तुमच्याबद्दल माहितीही गोळा करतात. सोशल मीडियावरील तुमचे फोटो, तुमचे नाव, तुमचा पत्ता आणि तुमच्या कुटुंबातील सदस्यांची नावे ते शोधतात. या माहितीचा वापर करून ते संदेश अधिक खरा वाटण्यासारखा बनवतात. काही वेळा ते तुमच्या नातेवाइकांचे फोटोही वापरतात आणि तुमच्यावर दबाव आणतात.

फसवणूक ओळखण्याचे मार्ग

या फसवणुकीची काही लक्षणे आहेत. जर तुम्हाला असा संदेश आला तर खालील गोष्टी तपासा:

• अनोळखी क्रमांकावरून वकिलांचा संदेश: खरे वकील सहसा व्हॉट्सअॅपवर अनोळखी क्रमांकावरून संपर्क करत नाहीत. ते तुमच्याशी थेट भेटीत किंवा अधिकृत कार्यालयातून संपर्क साधतात.
• आगाऊ पैशांची मागणी: कोणतेही शुल्क, कर किंवा प्रक्रिया शुल्क आगाऊ भरण्यास सांगितले जाते. खरे वकील कधीच व्हॉट्सअॅपवर पैसे मागत नाहीत.
• घाईची भावना: संदेशात 'आजच भरा', 'उद्या शेवटची तारीख' असे शब्द असतात. हे तुम्हाला घाईत निर्णय घेण्यास भाग पाडण्यासाठी असते.
• बनावट कागदपत्रे: पाठवलेली कागदपत्रे खरी वाटतात, पण त्यावरील शिक्के, सह्या किंवा क्रमांक तपासल्यास त्रुटी आढळतात.
• वैयक्तिक माहितीचा वापर: तुमचे नाव, पत्ता किंवा प्रकरण क्रमांक अचूक असला तरी तो सार्वजनिक स्त्रोतांमधून घेतलेला असू शकतो.

स्वतःचे संरक्षण कसे करावे?

जर तुम्हाला असा संदेश आला तर घाबरू नका. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे कोणतीही पैशांची लेनदेन करू नका. फसवणूकदार तुमच्या भीतीचा आणि घाईचा फायदा घेतात. शांत राहा आणि खालील गोष्टी करा:

• स्वतंत्र पडताळणी करा: तुमच्या जिल्ह्यातील जिल्हा न्यायालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर किंवा वकील संघटनेच्या कार्यालयात जाऊन प्रकरण खरोखर आहे का ते तपासा.
• वकिलांची खात्री करा: जर वकील असल्याचा दावा केला जात असेल तर त्यांचा बार कौन्सिल नोंदणी क्रमांक विचारा आणि तो अधिकृत संकेतस्थळावर तपासा.
• कोणतीही कागदपत्रे डाउनलोड करू नका: संदेशात पाठवलेल्या लिंकवर क्लिक करू नका किंवा फाइल डाउनलोड करू नका. त्यात व्हायरस असू शकतो.
• पुरावे जतन करा: संदेश, क्रमांक आणि पाठवलेली कागदपत्रे यांचे स्क्रीनशॉट घ्या. हे पोलिसांना तक्रार देताना उपयोगी पडतील.
• तक्रार नोंदवा: सायबर गुन्हे शाखेच्या अधिकृत पोर्टलवर किंवा जवळच्या पोलीस ठाण्यात तक्रार नोंदवा. तुमच्यासोबत इतरांनाही फसवले गेले असेल तर ती माहिती द्या.

एआयमुळे फसवणूक का वाढली?

एआयमुळे बनावट कागदपत्रे तयार करणे सोपे झाले आहे. पूर्वी फसवणूकदारांना चांगले इंग्रजी किंवा कायदेशीर भाषा येत नसे. आता एआय त्यांना अधिकृत भाषेत संदेश लिहून देते. त्यामुळे संदेश खरे वाटतात. शिवाय एआय फोटो आणि आवाजही बनवू शकते. काही फसवणूकदार वकिलांचा बनावट आवाज तयार करून फोन करतात. हे ऐकायला अगदी खरे वाटते.

पण हे लक्षात ठेवा: एआय कितीही प्रगत असले तरी ते स्वतःहून विचार करत नाही. ते फक्त नमुन्यांवरून शिकते आणि त्या नमुन्यांप्रमाणे नवीन गोष्टी तयार करते. त्यामुळे बनावट कागदपत्रांमध्ये काही त्रुटी सुटतात. उदाहरणार्थ, शिक्क्यावरील अक्षरे थोडी वेगळी दिसू शकतात किंवा तारखेत चूक असू शकते. पण या त्रुटी नेहमीच सहज ओळखता येत नाहीत. त्यामुळे फक्त कागदपत्रे पाहून खात्री करू नका.

सर्वात सुरक्षित मार्ग म्हणजे स्वतंत्र पडताळणी. कोणत्याही वकिलांवर किंवा संदेशावर विश्वास ठेवण्यापूर्वी अधिकृत मार्गाने खात्री करा. तुमच्या कुटुंबातील सदस्यांना आणि शेजाऱ्यांना या फसवणुकीबद्दल माहिती द्या. जितके लोक जागरूक होतील तितके फसवणूकदारांना यश मिळणे कठीण होईल.