एआयचे बनावट अश्लील फोटो: सामान्य फोटोंवरून होणारी ब्लॅकमेलिंग आणि संरक्षणाचे तातडीचे उपाय

सोशल मीडियावरील साध्या फोटोंवरून होणारी नवी डिजिटल फसवणूक

शाळा-कॉलेजातील तरुण किंवा सामान्य नागरिक जेव्हा आपल्या सोशल मीडिया खात्यावर सहलीचा किंवा कौटुंबिक सणाचा साधा हसरा फोटो टाकतात, तेव्हा तो कोणालाही फसवणुकीचे साधन वाटत नाही. मात्र आज सायबर गुन्हेगार अशा साध्या फोटोंचा वापर करून लोकांना ब्लॅकमेल करत आहेत. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा गैरवापर करून सामान्य कपड्यांमधील फोटोचे काही सेकंदांत अश्लील फोटोमध्ये रूपांतर केले जाते. त्यानंतर व्हॉट्सॲप किंवा टेलिग्रामवर संपर्क साधून 'पैसे दिले नाहीत तर हा फोटो नातेवाईकांना पाठवू' अशी धमकी दिली जाते. हा अत्यंत गंभीर गुन्हा आहे आणि अशा वेळी घाबरून न जाता शांतपणे पावले उचलणे अत्यंत आवश्यक असते.

पडद्यामागे तंत्रज्ञान कसे काम करते हे समजल्यास या खोट्या फोटोंमागील सत्य उघड होते. गुन्हेगार फोटोतील कपडे डिजिटल पद्धतीने वेगळे करण्याचे तंत्रज्ञान (सिमँटिक सेगमेंटेशन) वापरतात. कपड्यांचा भाग पुसून टाकल्यानंतर रिकाम्या जागेत एआयच्या मदतीने नवीन दृश्य भरून काढले जाते (डिफ्युजन इनपेंटिंग). संगणक चेहऱ्याच्या रंगाशी जुळवून संगणकाने रेखाटलेली बनावट मानवी शरीराची रचना (सिंथेटिक ॲनाटॉमी) तिथे चिकटवतो. मानवी त्वचेच्या पृष्ठभागाखाली शिरून चमकणारा नैसर्गिक प्रकाश (सबसरफेस स्कॅटरिंग) या बनावट फोटोंमध्ये अनेकदा अपूर्ण असतो. हे शरीर संपूर्णपणे काल्पनिक असते, त्यामुळे तो तुमचा खरा फोटो कधीच नसतो.

फोटो बनावट असल्याचे सांगणाऱ्या चार उघड चुका

फोनच्या छोट्या पडद्यावरही बारकाईने पाहिले तर अशा खोट्या फोटोंमधील चुका लगेच पकडता येतात:

• मानेजवळचा विचित्र अंधुकपणा: मान आणि छाती जिथे जोडली जाते, तिथे त्वचा अचानक गुळगुळीत किंवा धूसर दिसते आणि नैसर्गिक पोत नाहीसा होतो.
• प्रकाशाची उलटी दिशा: चेहऱ्यावर उजेड डावीकडून पडत असेल आणि शरीरावर सावली भलत्याच बाजूला असेल, तर तो बनावट फोटो असतो.
• दागिने वितळल्यासारखे दिसणे: गळ्यातील साखळी किंवा कानातले त्वचेमध्ये विरघळल्यासारखे किंवा तुटलेले दिसतात.
• जुन्या पोस्टमधील चेहऱ्याशी तंतोतंत साधर्म्य: धमकी देणारे नेहमी तुमच्या आधीच्या एखाद्या सार्वजनिक फोटोमधील चेहऱ्याचा कोन आणि हसू जसेच्या तसे उचलतात.

ब्लॅकमेलिंगचे मानसशास्त्र आणि दीर्घकालीन सुरक्षितता

कृत्रिम तंत्रज्ञानाने बनावट फोटो बनवणारे गुन्हेगार तंत्रज्ञानापेक्षा माणसाच्या मनातील भीती आणि लाजेचा जास्त गैरफायदा घेतात. अचानक समोर आलेला फोटो पाहून व्यक्ती एकटी पडावी आणि घाईत चुकीचा निर्णय घ्यावा, हाच त्यांचा हेतू असतो. या सापळ्यातून स्वतःला वाचवण्यासाठी खालील सवयी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत:

• ब्लॅकमेलिंग ही भीती दाखवणारी सामूहिक चाल आहे हे ओळखा: गुन्हेगार सोशल मीडियावरील सार्वजनिक फोटोंचा वापर करून एकाच वेळी अनेक लोकांना अशा धमक्या पाठवतात. हा केवळ मानसिक दबाव आणण्याचा प्रयत्न असतो आणि पैसे न देता संवाद तोडताच त्यांची ही चाल निष्फळ ठरते.
• सोशल मीडियावरील फोटोंची प्रायव्हसी तपासा: जनरेटिव्ह साधनांना चेहरा स्पष्ट दिसणारे फोटो लागतात. आपली सोशल मीडिया खाती प्रायव्हेट ठेवणे आणि अनोळखी व्यक्तींना खाजगी फोटो दिसू न देणे यामुळे गुन्हेगारांना कच्चा माल मिळत नाही.
• इंटरनेटवरून फोटो हटवणाऱ्या साधनांची मदत घ्या: मूळ फोटो न दाखवता फाईलची ओळख पटवणारा डिजिटल ठसा (क्रिप्टोग्राफिक हॅश) वापरून इंटरनेटवरून बनावट फोटो हटवणारी सुरक्षित संस्था (टेक इट डाऊन) आणि सरकारी सायबर क्राईम पोर्टलवर तक्रार नोंदवा.
• एकटे न राहता कुटुंबातील विश्वासू व्यक्तीशी बोला: गुन्हेगारांचे सामर्थ्य केवळ पीडित व्यक्तीच्या भीतीवर आणि मौनावर टिकून असते. आई-वडील किंवा मित्रांशी मोकळेपणाने बोलल्याने हा मानसिक ताण संपतो आणि बनावट फोटोला कोणताही खरा अर्थ उरत नाही हे स्पष्ट होते.

लक्षात ठेवा, अशा खोट्या गोष्टीला बळी पडणे हा तुमचा दोष नाही आणि संगणकाने तयार केलेला खोटा फोटो तुमचे चारित्र्य ठरवू शकत नाही. या डिजिटल फसवणुकीचे मूळ स्वरूप समजून घेतल्यास मनातील भीती नष्ट होते आणि डिजिटल जगणे सुरक्षित राहते.