वर्तनात्मक बायोमेट्रिक्स: फोनवर बोटे फिरवण्याच्या तुमच्या सवयीवरून ओळख कशी पटते?

स्क्रीनच्या काचेखाली लपलेल्या आपल्या नकळतच्या सवयी

बायोमेट्रिक सुरक्षा म्हटली की आपल्या डोळ्यांसमोर बोटांचे ठसे किंवा डोळ्यांची बाहुली येते. या सर्व शरीराच्या स्थिर खुणा आहेत. पण समजा तुम्ही मोबाईलवर बँकेचे ॲप उघडून बसला आहात. अचानक कोणीतरी मागून आला, त्याने तुमच्या हातून फोन हिसकावून घेतला आणि तो पळून गेला. फोन तर अनलॉक झालेला आहे, मग तो चोर तुमच्या खात्यातून पैसे काढू शकेल का? आधुनिक जगात याचे उत्तर 'नाही' असे असू शकते, कारण फोनला लगेच समजते की आता स्क्रीनवर फिरणारे हात तुमचे नाहीत!

या आश्चर्यकारक तंत्रज्ञानाला बिहेव्हियरल बायोमेट्रिक्स म्हणजेच वर्तनात्मक बायोमेट्रिक्स म्हणतात. तुम्ही मोबाईल फोन कसा वापरता याच्या विशिष्ट सवयीवरून हे तंत्रज्ञान तुम्हाला सतत ओळखत असते.

तारायंत्राचा ऑपरेटर आणि मोर्स कोडवर बोट चालवणारा टेलिग्राफर

हे कसे शक्य होते हे समजून घेण्यासाठी जुन्या काळातील तारायंत्राच्या (टेलिग्राफ) कचेरीची कल्पना करा. शंभर वर्षांपूर्वी तारेवरून संदेश पाठवण्यासाठी ऑपरेटर पितळी बटनावर बोटे दाबून 'टिक-टिक' असा मोर्स कोड पाठवायचे. त्या काळी विजेच्या तारेवर गुप्त सांकेतिक पासवर्ड नसायचे. तरीही शेकडो मैल दूर बसलेल्या दुसऱ्या ऑपरेटरला कान लावून ऐकल्यावर लगेच समजायचे की संदेश पाठवणारा नेमका कोण आहे.

प्रत्येक ऑपरेटरची बटन दाबण्याची एक खास लकब असायची, ज्याला ते 'फिस्ट' किंवा हाताचा ठोका म्हणायचे. एखादा ऑपरेटर लांब अक्षरावर बोट जरा जास्त वेळ दाबायचा, तर दुसरा दोन शब्दांच्या मध्ये एका विशिष्ट लयीत थांबायचा. तीच अक्षरे असली तरी प्रत्येकाच्या हाताची लय पूर्ण वेगळी असायची. जर एखाद्या शत्रूने मूळ ऑपरेटरला बाजूला करून यंत्रावर हात ठेवला, तर समोरचा ऐकणारा लगेच सावध व्हायचा: 'हा आमचा सहकारी नाही, कोणीतरी भलताच मनुष्य की दाबतो आहे!'

आजचा स्मार्टफोन नेमका त्या जुन्या टेलिग्राफ ऑपरेटरसारखा वागतो. तुम्ही स्क्रीनवर मेसेज टाइप करताना 'क' नंतर 'म' दाबण्यासाठी किती मिलीसेकंद घेता, फोन किती अंशाच्या कोनात झुकवून धरता आणि अंगठ्याने स्क्रोल करताना किती दाब देता, हे सेन्सर्स मोजत असतात. ही लय केवळ तुमची असते.

वर्तनात्मक बायोमेट्रिक्सचा आज कुठे उपयोग होतो?

कोणताही अतिरिक्त पासवर्ड न मागता हे तंत्रज्ञान पडद्यामागे शांतपणे काम करत राहते:

• बँकिंग ॲप्समधील फसवणूक रोखणे: जर एखाद्या हॅकरने तुमच्या फोनचा ताबा रिमोटने घेतला किंवा पासवर्ड चोरला, तरी त्याच्या बोटांच्या हालचाली जुळत नसल्यामुळे बँक व्यवहार तत्काळ थांबवते.
• कार्यालयीन लॅपटॉप आणि गोपनीय माहिती: कंपन्यांमध्ये कर्मचारी लॅपटॉप सोडून गेला आणि दुसऱ्याने टायपिंग सुरू केले तर संगणक स्वतःहून लॉक होतो.
• ऑनलाइन खरेदीतील सुरक्षितता: क्रेडिट कार्डचे तपशील भरताना माणूस ज्या वेगाने आणि पद्धतीने फॉर्म भरतो, त्यावरून खरी व्यक्ती की संगणकीय बॉट हे ओळखले जाते.
• सोशल मीडिया खात्यांचे रक्षण: अचानक अनोळखी ठिकाणाहून आणि विचित्र पद्धतीने ॲप वापरले गेले तर सुरक्षा यंत्रणा खाते तात्पुरते गोठवून पडताळणी मागते.

सुरक्षितता आणि पाळत यातील फरक समजून घेणे

ही प्रणाली आपल्या संरक्षणासाठी असली तरी आपल्या प्रत्येक हालचालीवर सतत नजर ठेवली जात आहे हे विसरून चालणार नाही.

• सवयी बदलल्यास व्यवहार थांबू शकतात हे लक्षात ठेवा: हाताला दुखापत झाली असल्यास किंवा तुम्ही चालत चालत घाईत टाईप करत असल्यास बँक ॲप ओटीपी मागू शकते.
• बँकिंग ॲप्सच्या परवानग्या नियमित तपासा: सेन्सर्सचा वापर केवळ सुरक्षिततेसाठी होतो आहे ना याची खात्री करा.
• सुरक्षा आणि खाजगीपण यातील समतोल जाणा: जरी हे तंत्रज्ञान पासवर्डची कटकट कमी करत असले, तरी आपल्या हालचालींचे आकडे कंपन्यांच्या सर्व्हरवर जात असतात याचे भान ठेवा.

आपल्या बोटांची हालचाल आणि फोन वापरण्याची रीत ही आपली वैयक्तिक डिजिटल स्वाक्षरी आहे. या अदृश्य सुरक्षेमुळे सायबर चोरांना रोखणे सोपे झाले आहे, ज्यामुळे आपण निश्चिंतपणे तंत्रज्ञानाचा आनंद घेऊ शकतो.