मोबाईलचे मायक्रोफोन आपले संभाषण ऐकतो का? बोललेल्या गोष्टींची जाहिरात स्क्रीनवर येण्याचे खरे कारण

प्रत्येकाच्या बाबतीत घडणारा एक विचित्र योगायोग

तुम्ही घरात बसून मित्राशी एखाद्या विशिष्ट ब्रँडच्या ट्रेकिंग शूजविषयी गप्पा मारत आहात असे समजा. तुम्ही तो शब्द गुगलवर कधीही शोधलेला नसतो किंवा कुठेही टाईप केलेला नसतो. पण दोन तासांनंतर जेव्हा तुम्ही इंस्टाग्राम किंवा फेसबुक उघडता, तेव्हा त्याच ट्रेकिंग शूजची जाहिरात स्क्रीनवर झळकते. हे पाहून अंगावर काटा येतो आणि मनात पक्का संशय येतो: 'माझा फोन गुप्तपणे माझे सर्व बोलणे ऐकतो आहे काय?'

स्मार्टफोन वापरणाऱ्या जवळपास प्रत्येक माणसाला असा अनुभव आलेला असतो. यामुळे लाखो लोकांचा असा समज होतो की ॲप्स सतत मायक्रोफोन चालू ठेवून गुप्तहेरगिरी करतात. मात्र सायबर सुरक्षेचे सत्य यापेक्षा अधिक चकित करणारे आहे. कंपन्यांना तुमचे बोलणे ऐकण्याची अजिबात गरज नसते; कारण त्यापेक्षा कितीतरी पट स्वस्त आणि प्रभावी मार्गांनी त्या तुमच्या मनाचा वेध घेत असतात.

हॉटेलच्या खिडकीबाहेर उभा असलेला हुशार गुप्तहेर

फोनमध्ये गुप्त रेकॉर्डिंग न होता हे कसे घडते, हे समजण्यासाठी हॉटेलच्या खिडकीबाहेर उभ्या असलेल्या एका हुशार गुप्तहेराची कल्पना करा. हॉटेलच्या काचेच्या खिडकीतून आतला कोणताही आवाज बाहेर जात नाही. गुप्तहेराला तुम्ही काय बोलता आहात हे ऐकू येत नाही.

तो गुप्तहेर फक्त तुमच्या टेबलावर कोण बसले आहे यावर नजर ठेवतो. त्याला दिसते की तुमच्या मित्राकडे ट्रेकिंगची बॅग आहे, तो पर्वतांचे फोटो दाखवत आहे आणि तुम्ही दोघे हसत गप्पा मारत आहात. गुप्तहेर तर्क करतो की जर तुमचा मित्र ट्रेकिंगला चालला आहे, तर पुढच्या काही तासांत तुम्हालाही ट्रेकिंगच्या सामानाची गरज भासणार आहे. तो आवाज न ऐकताही तुमच्या आवडीचा अचूक अंदाज बांधतो.

जाहिरात नेटवर्क प्रत्येक सेकंदाला हेच काम करतात. एकाच वायफाय किंवा जवळपास असणाऱ्या उपकरणांना एकत्र जोडण्याचे तंत्रज्ञान (प्रॉक्सिमिटी क्लस्टरिंग) येथे वापरले जाते. जेव्हा तुमचे फोन एकत्र येतात, तेव्हा प्रणाली दोघांची आवड जोडते. जुन्या सवयींवरून पुढची आवड ओळखणारे वर्तणूक मॉडेल (बिहेव्हियरल मॉडेलिंग) आणि मोबाईलचे टॉवर व जीपीएसवरून हालचाली नोंदवणारी प्रणाली (लोकेशन टेलिमेट्री) वापरून तुमच्या फोनला दिलेला जाहिरातींचा गुप्त ओळख क्रमांक (ॲडव्हर्टायझिंग आयडी) हेरला जातो. यामुळे बोलणे न ऐकताही जाहिरात थेट स्क्रीनवर येते.

फोनने २४ तास आवाज पाठवला तर काय होईल?

मोबाईल गुपचूप संभाषण ऐकत नाही यामागे काही भक्कम तांत्रिक कारणे आहेत. २४ तास उच्च दर्जाचा आवाज इंटरनेटवरून पाठवणे तांत्रिकदृष्ट्या लपवून ठेवणे अशक्य आहे:

एखाद्या ॲपने २४ तास आवाज रेकॉर्ड करून सर्व्हरवर पाठवला, तर फोनची बॅटरी दोन तासांत संपेल, फोन खिशात गरम होईल आणि तुमचा महिन्याचा इंटरनेट डेटा एकाच दिवसात संपून जाईल. आधुनिक ऑपरेटिंग सिस्टीममध्ये ॲप्सना एकमेकांच्या कामात डोकावण्यापासून रोखणारे स्वतंत्र डिजिटल कप्पे (ॲप सँडबॉक्सिंग) असतात, त्यामुळे मायक्रोफोन चालू होताच स्क्रीनवर हिरवा किंवा केशरी ठिपका लगेच दिसतो.

व्हॉइस असिस्टंट्स एका छोट्या, कमी विजेवर चालणाऱ्या मायक्रोचिपवर काम करतात. ही चिप केवळ 'हे सिरी' किंवा 'ओके गुगल' अशा ठराविक वेक-वर्ड्सच्या ध्वनी लहरींवर लक्ष ठेवते. तो शब्द उच्चारल्याशिवाय मायक्रोफोन पूर्ण क्षमतेने सुरू होतच नाही.

मायक्रोफोन सुरक्षित असल्याचे सांगणाऱ्या चार गोष्टी

आजच्या आधुनिक फोनमध्ये सुरक्षेसाठी काही स्पष्ट खुणा दिलेल्या असतात:

• स्क्रीनवरील हिरवा किंवा केशरी ठिपका: जेव्हा कोणताही ॲप मायक्रोफोन वापरतो, तेव्हा स्क्रीनच्या वरच्या कोपऱ्यात लगेच दिव्यासारखा ठिपका चमकतो.
• मायक्रोफोन परवानग्यांची यादी: फोनच्या सेटिंग्जमध्ये जाऊन कोणत्या ॲप्सना मायक्रोफोन वापरण्याची परवानगी आहे ते कधीही तपासता येते.
• डेटा वापराचा हिशोब: सेटिंग्जमध्ये कोणता ॲप किती इंटरनेट डेटा वापरतो याचा अचूक आलेख असतो.
• बॅटरीचा सामान्य वापर: गुप्त रेकॉर्डिंग नसल्यामुळे फोनची बॅटरी दिवसभर शांतपणे टिकून राहते.

गोपनीयतेवर पूर्ण नियंत्रण मिळवण्यासाठी सोपी पावले

जर तुम्हाला फोनवरील अवांछित ट्रॅकिंग थांबवायचे असेल, तर आजच या सोप्या गोष्टी करा:

• नको असलेल्या ॲप्सच्या मायक्रोफोन परवानग्या बंद करा: कॅल्क्युलेटर, गेम्स किंवा फोटो एडिटर्सना मायक्रोफोनची गरज नसते, त्यांची परवानगी 'Never' करा.
• ॲडव्हर्टायझिंग आयडी रीसेट करा: फोनच्या प्रायव्हसी सेटिंग्जमध्ये जाऊन 'Reset Advertising ID' किंवा 'Delete Advertising ID' निवडा.
• अनोळखी वाय-फायवर ब्ल्यूटूथ आणि लोकेशन बंद ठेवा: सार्वजनिक ठिकाणी किंवा मॉल्समध्ये फिरताना नको असल्यास ब्ल्यूटूथ बंद ठेवल्यास उपकरणांचे क्लस्टरिंग टळते.

तुमचा स्मार्टफोन गुप्तपणे बोलणे ऐकत नसला, तरी तो डिजिटल पावलांवर बारकाईने लक्ष ठेवून असतो. परवानग्यांवर ताबा ठेवणे आणि ट्रॅकिंग मर्यादित करणे हीच आपल्या डिजिटल स्वातंत्र्याची खरी गुरुकिल्ली आहे.